Fragmented voices: Halide Nusret Zorlutuna and women's agency in the making of Turkish Republican History (1919-1960)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ, İNKILAP TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: SENA ŞEN KARA

Danışman: MEHMET ASIM KARAÖMERLİOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Halide Nusret Zorlutuna'nın (1901-1984) çoklu yazınsal seslerini ve kadınların ürettikleri farklı edebi türlerin, onların özerkliği ve tarihsel görünürlüklerinde nasıl bir rol oynadığını incelemektedir. Üretken bir şair, romancı, köşe yazarı ve otobiyografi yazarı olan Zorlutuna, hem Türk edebiyatı kanonu hem de kadın tarihçiliği tarafından büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Bu dışlanma ulusal ve küresel tarih yazımında, feminizm gibi baskın ideolojik kategorilere tam anlamıyla uymayan şahsiyetleri görmezden gelme eğilimini örnekler. Çeşitli metin türlerini bir araya getiren bu tez, Halide Nusret Zorlutuna'nın birey olarak karmaşık ve çok yönlü kişiliğini ortaya koyarak bir tarih tanığı olarak barındırdığı, geleneksel tarih yazımı çerçevelerince genellikle gözden kaçırılan düşünce ve eğilimleri açığa çıkarılmış olur. 1919 ile 1960 yılları arasında odaklanan tez, Zorlutuna'nın yazılarını çözümleyerek, farklı edebi türlerde kamusal ve özel kimliklerini ayrı ayrı inşa ettiğini tespit etmiştir. Burada edebi türler yalnızca biçimsel unsurlar olarak değil, aynı zamanda tarihsel birer araç olarak işlev görür. Özellikle kurmaca ve günlük gibi türlerin, kadınların özel alanın mahremiyeti veya kurgusal teknikler aracılığıyla, değişen toplumsal cinsiyet normlarını, politik beklentileri ve sosyal kısıtlamaları sorgulamalarına ve bunlara karşı yazılı olarak üstü kapalı eleştirilerine olanak tanıdığı iddia edilmektedir. Böylece, birden fazla kimliği yansıtan yazılarının arasındaki etkileşim, Zorlutuna'nın eserlerinde ahlaki muhafazakarlık ile örtük feminist eleştiri arasındaki gerilimi ortaya koymaktadır. Yöntemsel olarak biyografiyi feminist tarih yazımıyla birleştiren bu tez, edebi tür, söylem ve bireysellik merceğinden kadınların eylemliliğini vurgulayarak geleneksel sosyal tarih ve ana akım feminist tarih yazımının ötesine geçen küresel ve yerel tartışmalara katkı sunar.