Historical writing in the late Ottoman Empire: global encounters and historical experiments of Hayrullah Efendi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: CAN VEYSELGİL

Danışman: ARZU ÖZTÜRKMEN YILMAZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, on dokuzuncu yüzyıl ortalarında Hayrullah Efendi (1817-1866) tarafından yazılmış bir Osmanlı tarihi eserinin anlatısal incelemesine dayanarak geç Osmanlı tarih yazımı hakkındaki bakış açılarımızı genişletmeye çalışmaktadır. Amacım, bu tarihsel metne edebi bir eser muamelesi yaparak, gittikçe yeni zamansallıklar ve yöntemler, kamuoyu üzerine politik kaygılar, sömürgecilik ve milliyetçilik endişeleri tarafından şekillenmeye başlayan uzun on dokuzuncu yüzyıl küresel tarih söylemleri ile Hayrullah'ın ne şekillerde karşılaştığını ve bunları nasıl deneyimlediğini betimlemektir. Bu tez üç ana eksen içermektedir. İlki, tarihsel mesafe, hakikat, ibret ve kurgu kavramlarına odaklanarak Hayrullah'ın geçmiş, şimdi ve gelecek olmak üzere bu üç zamansallık arasındaki ilişkileri nasıl kurduğunu açığa çıkarmaktadır. İkincisi, Hayrullah'ın millet ve medeniyet kavramlarına odaklanarak yerel, milli ve küresel kimlikler, siyasal ve iktisadi sistemler ve medeniyet söylemleri üzerine tartışmaları kapsamaktadır. Üçüncüsü, Hayrullah'ın tarihsel aktörler, nedensenllik ve değişim kavramsallaştırmaları üzerinden devlet ve toplum içindeki ve arasındaki ilişkilerin kurulmasına dair oluşturduğu çerçeveler ile uğraşmaktadır. Bu tez Hayrullah'ın metninin tek bir kaygı ve hegemonik bir devlet veya sınıf bakışı açısından nüfuz edilmediğini göstermeyi amaçlamaktadır. Tersine, bu anlatı bir bakış açıları çokluğu ve farklılığı olup tutarlı, kesin, açık ve bütüncül tartışmalardan oluşan bölümleri ihtiva ettiği gibi tutarsız, kararsız, belirsiz ve muğlak savlardan oluşan kısımları da içermektedir.