Simgesel tiyatroda ölüm teması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BEYZA NUR DOĞAN VATANSEVER

Danışman: ESRA DİCLE

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez Türk tiyatrosunda dikkate değer eserler verilen simgesel tiyatro türünün ölüm temasıyla kurduğu ilişkiye odaklanmaktadır. Ölüm fikrinin bireyde yarattığı sorgulamalar, korkular ve belirsizlik duygusu; bu temanın temsili için hem biçimde hem içerikte özel tercihler gerektirir. Dilin çağrışımlara dayalı bir biçimde kullanılması, sahnede iletişimin ve aksiyonun yerini durağanlığın ve içe bakışın alması, ölüm fikrinin tetiklediği geçmiş anlatısının ve varoluşsal sorgulamaların metinde ve sahnelemede oyuna hâkim hâle gelmesiyle simgesel tiyatro ölüm temasının tiyatroda temsil edilmesine olanak sağlar. Bu çalışma, ölümü merkezî tema olarak seçen birçok simgesel tiyatro metninde benzer biçimde çizilen "gizemli misafir" karakterinin sahip olduğu işlevsel rolü inceler. Tema ve tür arasındaki ilişkinin kendisini en çok bu karakterin varlığında açık ettiğini söylemek mümkündür. Ölüm teması oyunlarda ortak bir anlatımı ve sorgulamaları üretirken tür içinde birtakım değişimler yaşanır. Ahmet Muhip Dıranas'ın Gölgeler'i ve Sabahattin Kudret Aksal'ın Evin Üstündeki Bulut oyunu bireyin kendi ölümü ve yaşamı üzerine bir sorgulama başlatırken; Sevim Burak'ın Sahibinin Sesi oyununda aynı tür ve tema ortaklığı ideolojik yüzleşmeleri sahneye taşır. Oyunlarda ortak olarak bir leitmotif gibi işleyen, temanın temsil yükünü taşıyan ve anlatımı zenginleştiren "gizemli karakteri" incelemek tür içindeki değişimleri takip etmeyi ve anlamlandırmayı sağlayacaktır.