The ulema in the late-Ottoman Empire (1880-1920):The formation of professional ulema identity

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ERHAN BEKTAŞ

Danışman: NADİR ÖZBEK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, ilmiye sınıfının mesleki ve ilmi kariyerlerine özel bir odaklanmayla, profesyonel ulema yapısının teşekkülünün bir panoramasını sunmaktadır. Tanzimat'ın başlangıcıyla birlikte şeyhülislam ofisinin yeniden düzenlenmesinin ardından ulemanın hem eğitim hem de mesleki kariyerlerinde büyük dönüşümler deneyimlenmiştir. Merkezi otorite tarafından ilmiye sınıfının profesyonel kariyerlerini yeniden tanımlamak adına eğitim, atanma ve terfi süreçlerine dair prosedürlere daha fazla müdahale hakkı tanıyan çok sayıda düzenleme yapılmıştır. Bu dönüşümlerin oluşturduğu dinamiklerden on dokuzuncu yüzyıl uleması etkinlenmiş ve böylece profesyonel ulema kimliği daha da görünür hale gelmiştir. Tanzimat'ın ilk yıllarından itibaren atılmaya başlanan, profesyonel ulema kimliğini oluşturan önemli adımlar, şeyhülislam ofisinin yeniden düzenlenmesi ile ulemanın eğitim ve meslek hayatlarında tecrübe ettikleri büyük dönüşümler bu tezin kapsamı içerisindedir. Bu çalışmada, Meşihat arşivinde bulunan Ulema Sicill-i Ahval dosyaları kullanılarak 1880-1920 yılları arasında resmi olarak Osmanlı ilmiye sınıfında görev alan Osmanlı ulemasının sosyal kökeni, eğitim ve kariyer yaşamı, sosyal ve siyasal ağları ve ilişkileri prosopografik bir yöntemle incelenmektedir. Bu çalışma on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı ulemasının gerçek yerini kapsamlı bir şekilde anlayabilmekten çok uzak olan mevcut literatüre arşiv belgelerini kullanarak bir cevap vermekte ve Geç dönem Osmanlı ulemasının sosyal ve mesleki tarihini aydınlatmayı hedeflemektedir.