An investigation of syntactic, morphological, and semantic cues in processing sluicing in Turkish

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: NEVROZ DİLAN TANAL DIRAĞ

Danışman: NAZİK DİNÇTOPAL DENİZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Türkçede eksiltili cümleciklerin gerçek zamanlı işlenmesi sırasında ipucu tabanlı geri çağırmayı (Lewis & Vasishth, 2005) incelemiş ve öncül geri çağrılmasında sözdizimsel, morfolojik ve anlamsal olarak benzer çeldiricilerden kaynaklanan benzerlik temelli müdahalenin etkisini araştırmıştır. Ayrıca, öncül geri çağrılmasında lineer ve sözdizimsel mesafenin rolü de incelenmiştir. Çalışmanın yöntemi, iki göz izleme deneyi ve bir cümle tamamlama görevini içermektedir. Göz izleme deneylerinde, eksiltili cümleciklerin gerçek zamanlı işlenmesinde morfolojik ve anlamsal benzerliğin etkileri ile lineer ve sözdizimsel mesafenin rolü incelenmiştir. Cümle tamamlama görevinde ise öncülün lineer ve sözdizimsel mesafesinin, cümle sonu yargılarında öncül tümcecik tercihlerini nasıl etkilediği araştırılmıştır. Göz izleme deneylerinin sonuçları, lineer ve sözdizimsel mesafenin öncülün geri çağrılmasını zorlaştırdığını ortaya koymuştur. Ayrıca, anlamsal benzerliği yüksek çeldiricilerin çoğunlukla geç safhalarda işlemeyi zorlaştırdığı, morfolojik benzerliği yüksek çeldiricilerin ise özellikle hedef sözcüğün ulaşılabilirliğinin düşük olduğu bağlamlarda ve çoğunlukla erken safhalarda işlemeyi kolaylaştırdığı bulunmuştur. Cümle tamamlama görevinin sonuçları ise katılımcıların cümle sonu yargılarında daha yakın mesafeli öncülleri tercih ederek lineer ve sözdizimsel uzaklığa duyarlılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Bulgular, ipucu tabanlı geri çağırma modeli (Lewis & Vasishth, 2005) tarafından yapılan öngörüleri Türkçedeki eksiltili cümleciklerin işlenmesine dair verilerle desteklemiştir.