On the 34-letter Common Turkic Frame Alphabet

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: OĞUZHAN FERMAN

Danışman: AYDIN BABUNA

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sovyetler Birliği'nin dağılması Avrasya'daki Türk halkları üzerinde göreli bir rahatlamaya neden olmuştur çünkü beş Türkî ulus – Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan - bağımsızlığını ilan etmiştir. Sovyet sonrası dönem ayrıca bazı Türk halkları için de yeni devletlerin egemenliği altında belirli seviyede bir özgürlük sağlamıştır, Moldova idaresi altındaki Ga-gavuzlar ve Ukrayna idaresi altındaki Kırım Tatarları gibi. Rusya'da da Tatar-istan örneğinde görüldüğü üzere belirli bir düzey liberalleşme gerçekleşmiştir. Bu yeni şartlar altında bu diller arasında karşılıklı okuryazarlık kurmak yoluyla Türk halkları arasında daha yakın bir bağ kurmak için bir ortak çerçeve alfabesi yaratmak üzere 1991-1993 döneminde bir toplantılar süreci başlatıldı. Bu toplantılara sadece akademisyenler ve dilbilimciler değil bağımsızlığını yeni kazanmış cumhuriyetlerden de yetkililer katıldı. Sonuç olarak 34 harfli Ortak Türk Çerçeve Alfabesi yaratıldı. Uluslar bu çerçeve alfabeden aynı fonemler için aynı harfleri seçerek kendi alfabelerini yaratacaklardı. Lakin bazı Türkî uluslar, bu çerçeveyi bozan alfabeler kabul etti. Benim çalışmam, bu toplantılar sürecinde Türkiye tarafında diğer Türkî ulusların fikirleriyle uzlaşmaya yönelik güçlü bir temayül olduğunu da gösteriyor. Sonuç olarak, bu projenin kısmî başarısızlığını anlamak için bölgedeki sosyoekonomik etmenlere ve ulus inşası sürecine bakılması gerektiği kanısındayım.