Comprehensibility of traffic signs in Turkey: The effects of cognitive sign design features and user factors
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: GİZEM ZENGİN
Danışman: MAHMUT EKŞİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Trafik işaretleri, trafiği düzenlemek, yol kullanıcılarını uyarmak ve yol kullanıcılarına rehberlik etmek üzere kullanılan ana araçlardır. Etkili trafik kontrolünün ve yolda güvenliğin sağlanması için trafik işaretlerinin yol kullanıcıları tarafından kolay ve anlaşılabilir olması gerekir. Halihazırda Türkiye'de kullanılan trafik işaretleri; yol işaretleri, sembol ve uyarıların yönetiminde uluslararası standart sağlamak üzere 1968 yılında imzalanan Viyana Konvensiyonu ve 1971 yılında imzalanan Avrupa Anlaşması'na dayanmaktadır. Trafik işaretlerinin anlaşılabilirliğinin kullanılan sembollere, yol kullanıcılarının karakteristik özelliklerine göre değiştiği bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de kullanılan mevcut trafik işaretlerinin, Türk insanı tarafından ne derece anlaşılabilir olduğunu bulmak; kavramsal işaret tasarım faktörlerinin ve kullanıcı özelliklerinin anlaşılabilirlik üzerindeki etkisini ve bu faktörlerin arasındaki ilişkiyi istatistiksel olarak hesaplamaktı. Çalışmaya aile kökenleri Türkiye'nin yedi farklı bölgesinden olan, yaşları 18 ile 69 arasında değişen, 100 erkek ve 101 kadın katılımcı katıldı. Seçilen 60 trafik işareti öncelikle katılımcılar tarafından tahmin edildi ve daha sonra her bir işaret, 5 kavramsal işaret tasarım faktörü olan; aşinalık, somutluk, basitlik, anlamlılık, anlatılmak isteneni karşılama faktörlerine göre değerlendirilerek, puanlandı. Kullanıcı karakterleri olarak yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, aktif araç kullanımı ve sigara kullanımı araştırıldı. İstatistiksel analizler yapılarak trafik levhalarının anlaşılabilirlik skoru, tahmin edilme skoru ve bu skorlar ile kavramsal dizayn faktörü ve kullanıcı karakterleri arasındaki ilişki tespit edildi. Sonuçlar, 39.2%'lik tahmin skoru ile, mevcut trafik işaretlerinin popülasyon tarafından yeterince anlaşılmadığını ortaya koydu. Ayrıca 5 trafik işaretinin, popülasyon tarafından, verilmek istenen gerçek anlamlarına zıt bir anlamda anlaşıldığını göstermiştir. Kavramsal işaret dizayn faktörleri değerlendirildiğinde; aşinalık, anlamlılık ve verilmek istenen anlamı karşılama skoru yüksek trafik işaretlerin daha iyi anlaşıldığı ve tahmin edilme skorlarının daha yüksek olduğu tespit edildi. Yaş, medeni durum ve aktif araç sürüş deneyiminin işaretin tahmin edilme skoru ve anlaşılırlığını etkilediği görüldü. İşareti tahmin etme skoru yaş arttıkça azalmakta; aktif araç sürüş deneyimi arttıkça artmaktadır. Eğitim durumu ve cinsiyetin işaretin tahmin edilme, anlaşılma performansı ile ilişkili olmadığı bulunmuştur. Türk insanı tarafından en aşina olunan,somut, basit, anlamlı ve verilmek istenen anlamı karşılama durumu en iyi bulunan işaret grubu Yol Yapım Grubu işareti ve ardından tehlike uyarı işaretleri olarak tespit edilmiştir. Kullanıcı faktörleri ve kavramsal işaret dizayn faktörleri incelendiğinde; yaş, aktif araç sürüş deneyimi ve işaret türünün, 5 kavramsal dizayn faktörünün değerlendirmesini etkilediği görüşmüştür. Bu çalışma ile trafik işaretlerinin anlaşılırlığı kavramsal işaret dizayn faktörleri ve kullanıcı karakterleri ile birlikte araştırılmıştır. Sonuçlar trafik işaretlerinin geliştirilmesi dizaynı ve anlaşılırlığı konusunda referans olarak kullanılabilecektir.