Behind the gallows: Capital punishment, law, and legislative performance in Turkey (1926-1990)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ, MODERN TÜRKİYE TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: CEMRE ÜNALDI DEMİRKESER

Danışman: BERNA YAZICI TEPEYURT

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma Türkiye'de idam cezası öngören yasal düzenlemenin ve mahkemelerce kesinleşmiş idam cezalarının infazına karar verilmesi pratiğinin Parlamento özelinde nasıl işlediğini ele almaktadır. İdam cezasının kanunlaşmasından, af yetkisine uzanan geniş sorumluluklarla donatılmış yasama organı, ilgili kanunlarının yürürlükte olduğu dönem boyunca idam pratiğinin merkezinde konumlanır. Parlamenter süreçler incelendiğinde, idam cezasının cezai ve hukuki sınırları aşan bir dikkat dağıtıcı işlevi gördüğü ortaya çıkar. Suçu doğuran normatif düzeni şekillendiren, tolere eden, ya da görmezden gelen veya suça mani olamayan yasal atalette bir ölçüde payı olan aktörler, sorumluluklarını gizleme yahut devretme maksadıyla dikkatleri idam cezasının vahşiyane tartışma zeminine çeker. Parlamentoda üç pratik göze çarpar. İlki, idam cezası kanunu yorumlarının ölümü hak eden canavarlar miti yaratarak, suçu bireyselleştirmesi ve sorumluluğu tümüyle öteki aktörlere yüklemesidir. İkincisi, yasamanın süreci sessizlikle yürüterek kendini yetkin karar organı değil, çarkın içinde bir dişli olarak lanse etmesidir. Bireysel idam dosyalarının %80,6'sı hiç konuşulmadan görüşülmüş, hatta toplam otuz beşe sene boyunca hiçbir dosya meclis gündemine alınmamıştır. İnfazları ne onaylayıp ne reddeden siyasi elitler, her tartışmayı kendi ahlaki düzlemine çekme kudretine sahip idam cezasını stratejik olarak muhafaza etmiştir. Son olarak; idam cezası, suçun mağdurunu muğlak birer devlet ve millet olarak resmederek bireysel sorumluları gizleyebilmiştir. Böylece, sosyo-politik düzenin karşısında veya saçaklarında konumlananları öteki ilan ederek, nasıl ve niçin burada konumlan(dırıl)dıkları sorusunu görünmez kılmıştır.