Pointing in TID (Turkish Sign Language)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ECE EROĞLU

Danışman: KADİR GÖKGÖZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, Türk İşaret Dili'ndeki (TİD) gösterme işaretlerinin dilbilgisel çeşitliliğini sözdizimsel, morfo-fonolojik ve prozodik kanıtlar aracılığıyla incelemektedir. Fonolojik ipuçları kimi zaman oldukça güç algılandığı ve izlenimsel yöntemlerle tespit edilmesi güç olduğundan, bu ipuçlarını sayısal aralıklara dönüştürerek üzerine varsayımlar kurulabilecek hale getiren bir yazılım tekniği olan Pose Estimation yöntemini de kullanıyoruz. Gösterme işaretlerinin dağılımsal özellikleri ELAN programı aracılığıyla detaylı şekilde analiz edilerek, ana kategoriler olan Yer Bildiriciler (Locatives), Zamirler (Pronouns), Göstericiler (Demonstratives) ve Klitikler (Clitics) net biçimde ayırt edilmiştir. Özellikle yatay (x) ve dikey (y) eksenler üzerinden taşınan mekânsal bilginin, sınıfları ayırt etmede temel bir morfo-fonolojik rol oynadığını görünmektedir. Gösterme işaretlerinin dilbilgisel işlevleri, mekânsal özellikler ve sözdizimsel yapılar üzerinden açıklanmıştır. Fonolojik olarak güçlü olan Yer Bildirici sınıfının işaret alanını en geniş şekilde kullandığını, buna karşılık fonolojik olarak daha zayıf ve işlevsel sınıfların, örneğin Göstericilerinmekânsal parametrelere daha az başvurduğunu ileri sürüyoruz. Bu çalışma, dağılımsal verileri, yazılım tekniklerini ve gramatikleşme süreçlerine dair çıkarımları bir araya getirerek TİD'deki gösterici işaretlerin işlevlerine dair ayrıntılı bir bakış sunmaktadır.