On Hintikka`s reconstruction of Kantian intuitions and ecthesis in mathematical reasoning

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2002

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: EYLEM ÖZALTUN

Danışman: BERNA KILINÇ

Özet:

ÖZET Hintikka'nın Kant'm Kuramındaki Görüleri Yeniden İnşası ve Matematiksel Düşünmede Ecthesis Kavramının Yeri Üzerine Bir İnceleme Eylem Özaltun Bu tez Kant'm matematik felsefesinin yankı uyandıran bir yorumunu eleştir mek amacındadır. Bu yoruma göre Kant'm matematik felsefesinde saf görülerin rolü esas olarak mantıksaldır, daha açık ifade edersek, saf görülerin rolü mate matiksel ispatlardaki çıkarımsal boşlukları doldurmaktır. Bu tez Hintikka'nın Kant'm matematik felsefesini yeniden inşasını, özellikle, görü ve ecthesis kavram larını, sırasıyla bireysel değişmezler ve tikel özelleme araçlarıyla yeniden inşasını irdelemektedir. Hintikka'nın yeniden inşası ancak türetim, görü ve inşa kavram ları belirli fakat Kant 'tan farklı bir biçimde tanımlandığında anlamlı olmak tadır. Görüleri tekil temsillere indirgeyerek, Hintikka kavramların inşasım bir ispatın herhangi bir basamağında yeni bir tekil terimin kullanımına, kendi sis temlerinde tikel özelleme mekanizmasının kullanılmasına indirgemektedir. Bu indirgeme, Kant 'a göre matematiksel düşünme yönteminin sentetikliğinin, yani saf görülerin kullanımının, sanki tikel özelleme mekanizmasına karşılık geliyor muş gibi görünmesine neden olmaktadır. Tikel özelleme sadece matematikte değil genel olarak niceleme mantığında kullanıldığı için, Hintikka tüm niceleme mantığının, temelsizce Kant'a ithaf ettiği bir anlamda, sentetik olduğu sonu cuna varmaktadır. Bu tezde Hintikka'nın bu yorumunun Kant'm matematiğe ilişkin görüşlerinin ve ecthesis kavramının yeniden inşasındaki başarısı sorgulan makta ve sonuç itibariyle tekil terimlerin Kant'm kuramındaki saf görülerin yerine geçemiyeceği ve matematiksel ve matıksal ecthesis kavramlarının Kant için özdeş olamıyacağı savunulmaktadır. Buna ek olarak saf görülerin, Kant'm matematik felsefesinde dolayımsızlılıkları yani iradi akıl faaliyetlerinden bağımsız olarak tesis olmaları sayesinde oynadıkları ayırdedici epistemolojik rolü göstererek, Kant'm vikuramındaki görülerin modern mantık içinde yeniden inşasının mümkün olmadığı savunulmaktadır. vıı