Network optimization models with fairness concern for disaster relief operations

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: GÖKALP ERBEYOĞLU

Danışman: FİKRET ÜMİT BİLGE

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bir afet sonrasında etkilenen nüfusun acısını hafifletmeyi amaçlayan insani yardım lojistiği faaliyetleri bir çok zor ve birbiriyle ilintili ağ eniyileme problemleri ortaya çıkarır. Bu çalışmada, afete hazırlık ve müdahale aşamaları üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Hazırlık aşamasındaki ağ tasarımı tüm afet sonrası aşamaların çerçevesini de belirlediği için kritik bir önemdedir. Yeterli sayıda ve stratejik olarak yerleri belirlenmiş depo ve dağıtım merkezleri verimli, etkin ve adil bir afet müdahalesini sağlar. Bu çalışmada önerilen hazırlık modeli, yardım malzemelerinin doğru zamanda tedarik edilmesini sağlayan, tüm afet senaryolarında talebi karşılayan ve müdahale sırasında daha iyi bir dağıtım sağlanmasına yardımcı olan gürbüz bir ağ tasarımı hedefler. Bu problem için mantık tabanlı Benders ayrıştırması kullanan bir kesin çözüm yöntemi önerilmiştir. Sayısal deneyler bu NP-zor problemin gerçekçi boyuttaki test örnekleri için kesin ya da çok iyi çözümlere ulaşılabildiğini göstermiştir. Afet sonrasında yardım dağıtım planı hazırlanmasında verimli ve etkin olunurken aynı zamanda etkilenen nüfus arasında adil olunması da önemlidir. Bu amaçla, müdahale aşaması için farklı doğrusal amaç fonksiyonları ile çalışan bir zengin araç rotalama modeli sunulmaktadır. Bu amaç fonksiyonları zamanında ve adil bir dağıtım arasında denge kurmayı amaçlarlar. Müdahale aşaması probleminin çözümü için iki metasezgisel yöntem önerilmiştir. Küçük boyutlu test örneklerinde çözüm kalitesi benzer olsa da, daha büyük problemlerde çözücü yazılımının olurlu bir çözüm bulamaması nedeniyle metasezgisel yöntemler daha gürbüz yöntemler olarak öne çıkmaktadır. Önerilen modellerin varsayım ve parametreleri afet yönetimi konusunda çalışan uzmanlar tarafından doğrulanmıştır. Ayrıca, birbirini tamamlayan bu iki modelin ardışık olarak kullanılmasıyla daha iyi bir müdahale planı elde edilebileceği gösterilmiştir.