Subject agreement in -dik clauses in the history of Turkish

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: BURAK IŞIK

Danışman: METİN BAĞRIAÇIK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde -DIK ekinin kullanıldığı yan tümcelerde özne durumu ve özne uyumu Türkçenin tarihi boyunca incelenmiştir. Modern Türkçede tümleç yan tümcelerinde ve ilgi tümcelerindeki açık öznelerin ilgi eki ile işaretlenmesinde belirlilik hiyerarşisi belirleyici etkendir: Özgül özneler ilgi ekini taşırken, özgül olmayanlar işaretsiz, yalın durumda görünür. Bu durum Türkçenin tarihi boyunca aynı değildir. İlgi ekiyle işaretleme bu dönemde genel olarak daha az olmasına rağmen manuel olarak oluşturduğum art zamanlı derlemin nicel incelemesi, -DIK ekinin kullanıldığı yan tümcelerin öznelerinin durumunun belirlenmesinde on sekizinci yüzyıla kadar canlılık hiyerarşisinin çok önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu noktada belirlilik hiyerarşisi önde gelen faktör haline gelmiştir. Bu art zamanlı değişim, dil değişimine yönelik edinim temelli model (Andersen, 1973; Lightfoot, 1976) ışığında tartışılmaktadır. Özellikle parametrik bulanıklık ve yeterli verinin eksikliği nedeniyle, ilgi ekiyle işaretlemede yordayıcı olan canlılık hiyerarşisinin, on sekizinci yüzyılda bir grup dil edinicisi tarafından belirlilik hiyerarşisi olarak yeniden analiz edildiği ileri sürülmektedir. Ayrıca bu tezde, -DIK ekinin kullanıldığı yan tümcelerin fiillerinde görülen adsıl uyumdaki art zamanlı değişim de incelenmektedir. Tez, -DIK ekinin kullanıldığı tüm yan tümce türlerinde adsıl uyumun ne sıklıkta ve ne zamandan beri kullanıldığını gözler önüne sermektedir. Her -DIK ekli yan tümce türü için adsıl uyumun varlığındaki artış veya azalış sayısal olarak sunulmuştur.