The formations of the Kurdish Movement(s) 1908-1914: Exploring the footprints of Kurdish nationalism

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2010

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: GÜLSEREN DUMAN

Danışman: NADİR ÖZBEK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, 1908'de Meşrutiyet'in yeniden ilânından, 1914'te I. Dünya Savaşı'nın başlangıcına kadar olan dönemdeki Kürt Hareketi (leri)'ni, heterojenliği ve çeşitliliğini vurgulayarak incelemekte ve Kürt Hareket(ler)inin dönemselleştirilmesini sorunsallaştırmaktadır. 1908 Devrimi Kürt aydınları arasında, diğer çağdaşlarında olduğu gibi, demokrasi, eşitlik, özgürlük ve hukukun üstünlüğüne dayalı bir rejimin başladığı izlenimini uyandırmıştır. Bu inançla, Kürt ilerigelen ailelerinden olan aydınlar, Kürt dilini, kültürünü ve tarihini canlandırmak için İstanbul'da birçok cemiyet kurmuşlardır, ki bunlardan ikisi bu tezin odaklandığı cemiyetlerdir. Bu cemiyetlerin dergileriyle birlikte arşiv belgeleri dönemin aydınlarının gündemlerini anlamak için kullanılmıştır. Devrimden sonraki ilk örgüt olan Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti 1908 yılında, İstanbul'da kurulmuştur. Bu cemiyet, 1908 devriminin akabinde kurulduğu için Kürt entelijensiyasının Kürt halkının gelişimi için sundukları programın yanısıra, bu tezde adlandırıldığı gibi dönemin ruhuna uygun olan `Osmanlı vatandaşlığı' için de gündem oluşturmuştur. Bu cemiyet çevresi, bir taraftan, yeni rejimin yereldeki Kürtler tarafından kabul edilmesini sağlamak için, ki bu hiç de kolay bir süreç olmamıştır, Kürt illerinde şubeler açarken, diğer taraftan Anadolu'da Ermenilerle Kürtler arasındaki ilişkilerin düzelmesi için İstanbul'daki bazı Ermeni örgütleriyle işbirliği yapmıştır. Bu tezin odaklandığı ikinci cemiyet ise 1912 yılında açılan Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti'dir ve bu cemiyet, Kürt ulusal kimliğinin oluşumu için daha planlı bir program sunmuştur; bu oluşum dil, kültür, tarih ve tarihsel figürler üzerindeki vurgu gibi Kürtler arasında ortak bir bağ oluşturmayı amaçlayan bir dizi etkende açığa çıkmıştır. Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti ve Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti arasında yapılacak olan bir söylem analizi, iki cemiyet arasındaki değişiklikleri sergilemektedir: `Osmanlı vatandaşlığı'ndan `Kürtçülüğe' giden bu söylemsel farklılığı bu çalışma, Kürt hareketinin dönemselleştirilmesi için oldukça önemli görmektedir. Bu incelemeye dayanarak bu tez, Kürt milliyetçiliğinin ilk nüvelerinin bu söylemsel farklılıkta incelenebileceğini ileri sürmektedir.