Desert adjustment in axiology

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SİSTEMATİK FELSEFE VE MANTIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: BEŞİR ÖZGÜR NAYIR

Danışman: NURBAY IRMAK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, bireylerin ahlaki olarak hak ettiklerine dayalı bir refah değerlendirmesi yapmayı amaçlayan bağlamsalcı bir hak edişe duyarlı aksiyoloji kuramı geliştirmektedir. Geleneksel faydacılık, refahçılık temelinde toplam faydayı maksimize etmeyi hedeflese de refah dağılımının adaletini doğrudan ele almaz. Fred Feldman'ın adalet odaklı faydacılık yaklaşımı ise bu soruna bir çözüm sunar: İnsanların hak ettiklerini almalarının daha iyi olduğu görüşünden hareketle, hak edilen refahın edilmeyenden daha değerli olduğunu savunur. Bu tez, bahsi geçen sezgiyi temel almakta ve aksiyolojide bağlamsalcılığı tanımlayıp savunmaktadır. Bağlamsalcı görüşe göre, refah dağılımlarının ahlaki değeri, hak ediş ve refahın etkileşime girdiği bağlama bağlıdır. Tez, öncelikle kendinde değer ve haz kavramlarına ilişkin temel tartışmaları inceler. Ardından Feldman, Arrhenius ve Skow'un hak edişe duyarlı bir aksiyoloji geliştirme çabalarını analiz ederek bu yaklaşımların güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyar. Tek bir değer fonksiyonu arayışını reddeder ve tekil bağlamları önceleyen ortak bağlam türlerine -yani 'metabağlamlara'- dayalı çoğulcu bir anlayışı savunur. Bu çerçeveyi işlevsel hale getirmek için tez, pozitif ve negatif hak ediş koşullarını dikkate alan ve farklı metabağlamlarda karşılaştırmalı değer ölçümlerine olanak tanıyan bir dizi nicel araç sunar. Sonuç olarak, değer göreliliğine düşmeden adalet sezgilerini ciddiye alan, sofistike, esnek ve çoğulcu bir aksiyoloji önerir ve bunu hak edişe duyarlı sonuççuluğun potansiyel bir temeli olarak konumlandırır.