Genitive case in Turkish

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ASLI KUZGUN

Danışman: ÜMİT ATLAMAZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, Türkçede tamlayan durumu ekinin bulunduğu sözdizimsel bağlamları araştırmaktadır. Türkçede tamlayan durumu eki birtakım ilgeçlerin adıl özelligine sahip tümleçlerinde, iyelik bildiren yapılarda, ve içe yerleşik tümceciklerin öznelerinde bulunmaktadır. İlgeçlerle birlikte bulunan tamlayan durumu özel olarak seçildiğinden sözlüksel bir durum olarak tanımlanmıştır ve bu bakımdan diğer bağlamlarda bulunan tamlayan durumu eklerinden ayrışmaktadır. Sözlüksel tamlayan durumu ekinin bu tezde sunulan kendine özgü biçimbirimsel değişkeleri iki bağlam arasında daha ileri bir ayrışmaya işaret etmektedir. Yapısal ve sözlüksel tamlayan durumu arasındaki sözdizimsel ve davranışsal farklar göz önünde bulundurularak ilgeçlerle birlikte bulunan tamlayan durumunun diğer bağlamlardaki tamlayan durumundan farklı bir durum olduğu ileri sürülmüştür. İyelik bildiren yapılarda ve içe yerleşik tümceciklerin öznelerinde bulunan tamlayan durumu eki Türkçede belirtisiz durum eki olarak analiz edilmiştir. Yapısal tamlayan durumu ekinin ortaya çıkabileceği tek yerin bir belirleyen öbeğinin belirleyicisi olduğu savunulmuştur. Bu argümanı takiben, içe yerleşik tümceciklerin öznelerindeki durum degişiklikleri tartışılmıştır. Özneleri yalın durumda olan içe yerleşik tümceciklerin belirli birtakım ilgeçlerle birleştiklerinde ortaya çıktıkları gözlemlenmiştir. Bu gözlemden hareketle, içe yerleşik tümceciklerin öbeksel özellikleri bakımından birbirinden farklı olan belirleyen baş yapılara sahip oldukları ve ilgeçlerin birleşecekleri belirleyen baş yapının türünü seçtikleri önerilmiştir. Sonuçta, bu tez Türkçede iki türde tamlayan durumu eki tanımlamış ve bu iki türdeki tamlayan durumu eki için biçimbilimsel sözdizime göre ortaya çıkma koşullarını tartışmıştır.