Bourdieu'nün merceğinden 1970'lere bir bakış: Edebiyat eğitiminde bir alan mücadelesi örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZAHİT YILMAZ

Danışman: FATİH ALTUĞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması 1976 edebiyat müfredatına ve Mehmet Kaplan'ın müfredat için yazdığı ders kitaplarına odaklanmıştır. Bu noktada Tanzimat'tan başlayıp Cumhuriyet'in kuruluşuna, oradan 1970'li yıllara dek yürürlüğe giren edebiyat müfredatı ve ders kitapları, zamanla değişen edebiyat eğitimine bakışı anlamlandırmak için amaç, yöntem, ders bölümleri, eser-yazar seçimi ve öğretmene verilen insiyatif yönüyle analiz edilmiştir. Ayrıca dergilerde yapılan tartışmaların edebiyat eğitimine bakışı dönüştürmedeki rolü ile bu analiz desteklenmiştir. Bu analiz boyunca ideoloji ile edebiyat eğitimi arasında bağ kurmak için Bourdieu'nün hâkim beğeni, sembolik şiddet, alan, pedagojik otorite ve pedagojik mesai kavramları kullanılmıştır. Bu kavramların ışığında özellikle 1970'li yılların edebiyat eğitiminde kritik bir eşik olduğu, hâkim beğenide bir alan mücadelesine yol açtığı anlaşılmıştır. Bu mücadele akademik yayınlar, meclis tartışmaları ve dergi yazıları üzerinden incelenmiştir. İncelemeyi derinleştirmek adına 1976 müfredatı ve Mehmet Kaplan'ın ders kitapları kendisine yöneltilen kurum, dergi ve yazarların eleştirileri üzerinden ele alınmıştır. Tüm bu değerlendirmeler ışığında Milliyetçi Cephe Hükümeti'nin birçok alanda olduğu gibi edebi eğitim alanındaki Kemalist hâkim beğeniyi milliyetçi muhafazakâr yönde değiştirmeye çalıştığı görülmüştür. Bunun için seçilen Mehmet Kaplan'ın da mensup olduğu Aydınlar Ocağı'nın Türk-İslam sentezi görüşünü ders kitaplarına ideoloji, yöntem, yazar-eser seçimi, kavramların yeniden anlamlandırılması yönüyle tatbik ettiği sonucuna varılmıştır.