Investigation of evolutionary relationships and history of rye (Secale sp.) in Turkey with global comparisons
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, ÇEVRE BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ÇEVRE BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: NAZMİYE ÖNCÜ MARACI
Danışman: İBRAHİM RAŞİT BİLGİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Secale cinsi, kültür çavdarını da içine alan küçük ama önemli bir taksonomik birimdir. Söz konusu cins tek yıllık, çok yıllık, kendine döllenen ve yabancı döllenen tür ve alt türleri içerdiğinden oldukça heterojendir. Günümüzde Secale cinsin taksonomisi, tür ve alttürlerin tayinine ilişkin kriterler üzerinde uzlaşı olamaması ve pek çok tür ve alttür arasında üreme bariyerlerinin yetersizliği sonucunda gen akımı olması nedeniyle tartışmalıdır. Çalışma kapsamında Türkiye ve Orta Doğu başta olmak üzere dünyanın farklı eko-coğrafik bölgelerinden 142 farklı S. cereale, S. vavilovii, S. strictum and Secale sylvestre popülasyonundan 727 genotip incelenmiştir. Bu popülasyonlar, popülasyon yapısının ve genetik çeşitliliğin türler arası dağılımının anlaşılması ve mevcut taksonomi ve filogeninin genetik temellerinin belirlenmesi amacıyla yedi SSR, bir kloroplast SNP ve bir nükleer SNP markörü kullanılarak taranmıştır. Çalışma, farklı coğrafik bölgelerden edinilen kültür çavdarının genetik çeşitliliğinin yüksek olduğunu ortaya koymuştur. İncelenen bölgeler arasında, genetik çeşitlilik düzeyinin Orta Doğu'da en yüksek olduğu saptanmıştır. Bu durum Orta Doğu'nun kültür çavdarı için orijin merkezi olduğunu doğrulamaktadır. Hiyerarşik popülasyon yapılanması çok yıllık S. strictum alttürlerinin, tek yıllık türlerden genetik olarak farklı olduğunu ortaya koymuştur. Tek yıllık türlerde ise coğrafik farklılaşmaya tekabül eden iki farklı genetik grup gözlenmiştir. İlk grup Asya kökenli örneklerden oluşurken, ikinci grup Asya dışından toplanmış örnekleri içermektedir. Tek yıllık formlarda taksonomik sınırlara karşılık gelen farklılaşmanın gözlenmemesi, kültür çavdarı ve yabani akrabaları arasında izolasyon mekanizmaları ve bariyerlerinin evrimleşmesi için yeterli sürenin geçmemiş olması ve bu nedenle bu formlar arasında melezlenme aracılığıyla gen akışının olmasına bağlanmıştır. Bu gen akışı filogenetik sinyalleri azaltmakla birlikte, yeni nesil dizileme yöntemi aracılığıyla geliştirilecek markörlerin Secale cinsinin evrimsel ilişkilerinin tam olarak anlaşılmasını sağlayabileceği düşünülmektedir.