Frequency effects in the processing of morphologically complex Turkish words

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Boğaziçi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ORHAN BİLGİN

Danışman: HAYRİYE MİNE NAKİPOĞLU DEMİRALP

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, biçimbilimsel açıdan basit ve karmaşık Türkçe kelimelerin, anadili Türkçe olan kişilerin beyninde ne şekilde kayıtlı olduğu, çeşitli sıklık ölçütlerinin bağımsız değişken olarak kullanıldığı iki çevrimiçi deney aracılığıyla incelenmiştir. Çalışmanın ikincil bulguları şunlardır: (a) özellikle Türkçe gibi bitişimli dillerde, "sıklık" son derece karmaşık bir kavramdır; (b) farklı sıklık ölçütleri arasında yüksek korelasyon mevcuttur; (c) sıklık dağılımları her düzeyde dengesizdir; (d) dilbilgisine uygun kelimelerin ezici çoğunluğu büyük bir derlemde dahi hiç kullanılmamaktadır; (e) Türkçe gibi bitişimli bir dilde, harf dizilerinin dağılımı gibi kelime-altı alanlar üzerinde dahi biçimbilimsel yapının yoğun etkileri gözlenmektedir; (f) ruhdilbilimi deneylerinin laboratuar ortamı yerine çevrimiçi ortamda uygulanması başarılı sonuçlar vermektedir; (g) harflerin büyük veya küçük olmasının, kelime tanımadaki başarı oranı üzerinde etkisi yoktur; (h) biçimbilimsel açıdan karmaşık Türkçe kelimeler, basit kelimelere kıyasla iki kat yavaş işlenmektedir, bu ise kelime sonlarındaki ek dizilerinin kelime işleme sürecine büyük bir yük getirdiğini göstermektedir. Çalışmanın üç temel bulgusu ise şunlardır: (a) çok çeşitli diller için uzun yıllardır bilindiği üzere, daha sık kullanılan basit kelimeler, daha az kullanılan basit kelimelerden daha hızlı işlenmektedir; (b) karmaşık kelimeler muhtemelen sağdan-sola veya tek parça olarak değil, soldan-sağa işlenmektedir, ve en önemlisi, (c) insan beyni karmaşık kelimeleri işlerken ek dizilerini kullanabilmektedir, bu ise, sık kullanılan eklerin yanısıra, sık kullanılan ek dizileri için de ayrı zihinsel kayıtlar bulunduğunu düşündürmektedir.