Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) yerleşkesinin atmosferik türbülans ve görüş gözlemleri ile atmosferik profilinin elde edilmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Astronomi Ve Astrofizik Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Cahit Yeşilyaprak
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Ülkemizin en büyük birincil ayna çaplı (4m) teleskobuna ev sahipliği yapan Doğu Anadolu Gözlemevi yerleşkesinin astronomi gözlemleri açısından atmosferik türbülans ve görüş gözlemlerinin sürekli olarak gerçekleştirilebileceği bir sistem kurulması bu doktora tezinin temel amacıdır. Sistemin kurulması, sağlıklı çalışabilmesi için gereken fiziksel önlemlerin alınması, temel yazılımlarının geliştirilmesi ve uygulanması süreçleri tezin içeriğini oluşturmaktadır. Yöntem: ATASAM'da (Atatürk Üniversitesi Astrofizik Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü) mevcut bulunan ve planlamayla temin edilen sensörler ve cihazlar ile DAG teleskobuna hizmet etmesi hedeflenen bir ölçüm kulesi tasarımı ve devamında kurulumu gerçekleşmiştir. Bu kulede meteorolojik ölçüm cihazları ile bu tezin temel amacını oluşturan teleskop sistemi yer almaktadır. Teleskop sistemi, bir kundak ve iki adet 30 cm çaplı optik tüpten oluşmakta olup eşzamanlı çalışan GDIMM ve MASS/DIMM teknikleri ile atmosferik türbülans ve görüş ölçümlerini gerçekleştirmektedir. Teleskop sistemi, özel tasarlanan bir kubbenin içerisinde, DAG teleskobu birincil ayna yüksekliği ile aynı yükseklikte pilye adı verilen titreşime dayanıklı bir kaide üzerinde yer almaktadır. Tüm elemanların çalışacağı elektrik, internet ve bilgisayar altyapısı da kule üzerinde bulunan kabinlerde planlanmış ve çalıştırılmaktadır. Bulgular: Kule üzerinde kurulumları yapılmış olan meteorolojik ve atmosferik görüş ölçüm cihazlarından eş zamanlı olarak veriler alınmaya başlanmıştır. Edinilen tecrübeler ile geliştirilmeye devam edilmektedir. GDIMM ve MASS/DIMM teknikleri gözlem koşullarının sağlandığı gecelerde gözlem yapmış ve hedeflenen veriler alınmaya başlanmıştır. Tüm atmosfer atmosferik görüş (seeing), atmosferik türbülans gücü (atmosferik kırınım indisi – CN2), Fried parametresi gibi temel parametreler elde edilmiştir. Sonuç: Gözlem sisteminin planlandığı gibi çalışıp hedeflenen verilerin elde edilmesi başarılmıştır. Sistemin bu haliyle DAG teleskobuna atmosferik türbülans parametrelerini sağlayacağı görülmüştür.